Azərbaycan milli mətbuatı – 151 illik şərəfli yolun salnaməsi

Azərbaycan xalqının çoxəsrlik tarixində elə hadisələr vardır ki, onların əhəmiyyəti zaman keçdikcə daha aydın görünür. Belə tarixi hadisələrdən biri də 1875-ci il iyulun 22-də Həsən bəy Zərdabinin redaktorluğu ilə Azərbaycan dilində nəşr olunan "Əkinçi" qəzetinin işıq üzü görməsidir. Həmin gün təkcə ilk milli qəzetimizin nəşrə başlaması deyil, həm də xalqımızın maarifçilik tarixində, milli özünüdərk prosesində və ictimai fikir həyatında yeni bir mərhələnin başlanğıcı idi.

Bu il Azərbaycan milli mətbuatının yaranmasının 151-ci ildönümü qeyd olunur. Bir əsrdən artıq davam edən bu şərəfli yol göstərir ki, milli mətbuat hər zaman cəmiyyətin güzgüsü, xalqın səsi, dövlətin və milli maraqların etibarlı müdafiəçisi olmuşdur. Tarixin müxtəlif dövrlərində ölkəmiz siyasi dəyişikliklərlə, müharibələrlə, ideoloji təzyiqlərlə üzləşsə də, Azərbaycan mətbuatı öz əsas missiyasına – həqiqətin təbliğinə, maarifçiliyə və milli dəyərlərin qorunmasına sadiq qalmışdır.

XIX əsrin ikinci yarısında Azərbaycan cəmiyyətində maarifçilik hərəkatı genişlənməyə başlayırdı. Lakin xalqın böyük hissəsi savadsız idi, milli dildə informasiya əldə etmək imkanları isə çox məhdud idi. Belə bir dövrdə Həsən bəy Zərdabi böyük uzaqgörənlik nümayiş etdirərək ana dilində qəzet nəşr etməyin zəruriliyini irəli sürdü. O, yaxşı anlayırdı ki, elmə, təhsilə və tərəqqiyə gedən yol maariflənmədən keçir.

Təsadüfi deyil ki, Zərdabi mətbuatı xalqın müəllimi adlandırırdı. Onun fikrincə, qəzet yalnız xəbər çatdıran vasitə deyil, cəmiyyəti düşünməyə, öyrənməyə və inkişaf etməyə sövq edən məktəb olmalıdır. "Əkinçi"nin səhifələrində kənd təsərrüfatı, elm, təhsil, səhiyyə, milli-mənəvi dəyərlər, ana dili və ictimai problemlər barədə yazılar dərc olunur, insanlar yeniliyə və tərəqqiyə səslənirdi.

"Əkinçi" cəmi iki il fəaliyyət göstərsə də, onun yaratdığı maarifçilik ənənəsi Azərbaycan milli mətbuatının sonrakı inkişafına möhkəm təməl oldu. Ardınca nəşr olunan "Ziya", "Kəşkül", "Şərqi-Rus", "Həyat", "İrşad", "Füyuzat", "Molla Nəsrəddin" kimi qəzet və jurnallar milli düşüncənin formalaşmasına, azərbaycançılıq ideyasının möhkəmlənməsinə və ictimai fikrin inkişafına mühüm töhfələr verdi.

Xüsusilə "Molla Nəsrəddin" jurnalı təkcə Azərbaycanda deyil, bütün Şərqdə satirik jurnalistikanın ən parlaq nümunələrindən biri kimi tarixə düşdü. Cəlil Məmmədquluzadə, Ömər Faiq Nemanzadə, Əli bəy Hüseynzadə və digər görkəmli ziyalılar qələmləri ilə cəmiyyətin nöqsanlarını cəsarətlə tənqid edir, xalqı elmə, milli birliyə və tərəqqiyə çağırırdılar.

1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması milli mətbuatın inkişafına yeni imkanlar açdı. Demokratik dövlət quruculuğunun əsas prinsiplərindən biri söz və fikir azadlığı idi. Müxtəlif siyasi baxışları əks etdirən mətbuat orqanlarının fəaliyyəti həmin dövrün demokratik ruhunu nümayiş etdirirdi.

Sovet hakimiyyəti illərində mətbuat ideoloji nəzarət altında fəaliyyət göstərsə də, Azərbaycan jurnalistləri milli dilin, ədəbiyyatın, mədəniyyətin və elm ənənələrinin yaşadılması istiqamətində mühüm xidmətlər göstərdilər. Bu dövrdə peşəkar jurnalistika məktəbi formalaşdı, yüzlərlə bacarıqlı qələm sahibi yetişdi.

Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra milli mətbuat yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoydu. Lakin müstəqilliyin ilk illərində ölkədə hökm sürən siyasi və iqtisadi böhran media sahəsinə də öz mənfi təsirini göstərirdi. Məhz belə mürəkkəb şəraitdə Ümummilli Lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə qayıdışı ilə ölkədə sabitlik təmin olundu, demokratik dövlət quruculuğu istiqamətində ardıcıl islahatlara başlanıldı.

Ulu Öndər Heydər Əliyev mətbuatı cəmiyyətin ayrılmaz hissəsi hesab edir, jurnalistikanın inkişafını dövlət quruculuğunun mühüm istiqamətlərindən biri kimi qiymətləndirirdi. Onun təşəbbüsü ilə 6 avqust 1998-ci il tarixində "Azərbaycan Respublikasında söz, fikir və mətbuat azadlığının təmin edilməsi sahəsində tədbirlər haqqında" Fərman imzalandı və ölkədə senzura ləğv edildi. Bu qərar Azərbaycan mətbuatı tarixində dönüş nöqtəsi oldu və ölkəmizdə söz və məlumat azadlığının inkişafına güclü təkan verdi.

Heydər Əliyev deyirdi: "Azad mətbuat demokratik cəmiyyətin əsas atributlarından biridir." Bu fikir bu gün də öz aktuallığını qoruyur. Ulu Öndərin müəyyən etdiyi media siyasəti sonrakı illərdə də uğurla davam etdirildi və müasir Azərbaycan mətbuatının inkişafının möhkəm hüquqi-siyasi təməlini formalaşdırdı.

Azərbaycan milli mətbuatının 151 illik tarixi xalqımızın maarifçilik, azad fikir və dövlətçilik salnaməsidir. Həsən bəy Zərdabinin yandırdığı maarifçilik çırağı bu gün də işığını itirməyib. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin müəyyən etdiyi media siyasəti və Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən ardıcıl islahatlar milli mətbuatımızın müasir inkişafına möhkəm zəmin yaradıb. Bu gün Azərbaycan mediası təkcə informasiya məkanı deyil, həm də milli maraqlarımızın, dövlətçiliyimizin və həqiqətlərimizin etibarlı müdafiəçisidir.

151 illik yubileyini qeyd edən milli mətbuatımız qarşıdakı illərdə də cəmiyyətin düzgün məlumatlandırılmasına, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunmasına və Azərbaycanın beynəlxalq informasiya məkanında mövqeyinin daha da möhkəmlənməsinə layiqli töhfələr verəcək. Çünki həqiqətə söykənən sözün gücü zamanın sınağından həmişə üzüağ çıxır.

Nəcəf Kazımov

Siyəzən RİHB aparatının Sənəd dövriyyəsi, vətəndaş müraciətləri və inzibati işlər şöbəsinin müdiri

Goldmedia.az